Prezydium:

przewodniczący: prof. dr hab. Jan MACHNIK (IA URz, Rzeszów; em. prof. IAE     PAN, Kraków)

honorowy przewodniczący: prof. dr hab. Stanisław TABACZYŃSKI, czł. rzecz. PAN                      (em. prof. IAE PAN, Warszawa)

zastępca przewodniczącego: prof. dr hab. Bolesław GINTER (IA UJ)

członkowie: dr hab. Piotr BIELIŃSKI, prof. UW (IA UW, Warszawa)

                                 doc. dr hab. Marek DULINICZ (IAE PAN, Warszawa)

sekretarz: doc. dr hab. Zofia SULGOSTOWSKA (IAE PAN, Warszawa)

Członkowie Komitetu:

dr Wojciech BRZEZIŃSKI – PMA, Warszawa

prof. dr hab. Andrzej BUKO –IAE PAN, IA UW (do czerwca 2007 r.), Warszawa

prof. dr hab. Jan CHOCHOROWSKI – IA UJ

prof. dr hab. Sylwester CZOPEK – Muzeum Archeologiczne w Rzeszowie; IA URz, Rzeszów

prof. dr hab. Jan DĄBROWSKI – em. prof. IAE PAN, Warszawa

prof. dr hab. Bogusław GEDIGA – em. prof. IAE PAN, Wrocław

prof. dr hab. Leszek KAJZER – IA UŁ, Łódź

prof. dr hab. Michał KOBUSIEWICZ – IAE PAN, Poznań

doc. dr hab. Zbigniew KOBYLIŃSKI – IAE PAN, Warszawa

prof. dr hab. Aleksander KOŚKO – IP UAM, Poznań

prof. dr hab. Janusz K. KOZŁOWSKI – IA UJ, Kraków

dr hab. Hanna KÓČKA-KRENZ prof. UAM – IP UAM, Poznań

prof. dr hab. Janusz KRUK – IAE PAN, Kraków

prof. dr hab. Jacek LECH – IAE PAN, Warszawa

prof. dr hab. Lech LECIEJEWICZ – em. prof. IAE PAN, Wrocław

prof. dr hab. Kazimierz LEWARTOWSKI – IA UW, Warszawa

doc. dr hab. Sławomir MOŹDZIOCH – IAE PAN, Wrocław

czł. koresp. PAN prof. dr hab. Karol MYŚLIWIEC – ZAŚ PAN, Warszawa

prof. dr hab. Michał PARCZEWSKI – IA UJ, Kraków

prof. dr hab. Jerzy PIEKALSKI – IA UWr., Wrocław

doc. dr hab. Jacek POLESKI – IA UJ, Kraków

doc. dr hab. Marian RĘBKOWSKI – Uniwersytet Szczeciński; IAE PAN, Szczecin

czł. rzecz. PAN prof. dr hab. Henryk SAMSONOWICZ – IH UW, Warszawa

prof. dr hab. Romuald SCHILD – em. prof. IAE PAN, Warszawa

prof. dr hab. Stanisław SUCHODOLSKI – em. prof. IAE PAN, Warszawa

prof. dr hab. Przemysław URBAŃCZYK - IAE PAN, Warszawa

prof. dr hab. Paweł VALDE-NOWAK – IAE PAN, Kraków

II. Działalność organizacyjna

II. 1. Zebrania plenarne

                Odbyły się 3 zebrania plenarne, w tym 2 z programem naukowym - 22 stycznia oraz 27 listopada, na których prezentowano wyniki najciekawszych i najnowszych badań, prowadzonych na trasie budowy autostrad. W tej kadencji ma to być główny program naukowy Komitetu.

5. posiedzenie plenarne Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych (22 stycznia)

Posiedzenie miało podwójny charakter: plenarne posiedzenie Komitetu oraz pierwsze z serii  spotkań poświęconych omówieniu najciekawszych i najnowszych wyników badań, prowadzonych na trasie budowy autostrad. W tej kadencji ma to być główny program naukowy Komitetu.

Pierwsza część posiedzenia - Referaty

Mgr J. Wilczyński -  Wyniki ratowniczych badań przeprowadzonych na górnopaleolitycznym stanowisku Targowisko 10, pow. wielicki.

Mgr D. Stefański - Zespoły schyłkowopaleolityczne z badań autostradowych w rejonie Krakowa.

Prof. J. Burdukiewicz, dr M. Furmanek - Osadnictwo starszej i środkowej epoki kamienia w południowo-zachodniej Polsce – wyniki ratowniczych badań autostradowych

Dr Jacek Kabaciński i dr Iwona Sobkowiak-Tabaka - Szerokopłaszczyznowe badania osadnictwa paleolitycznego i mezolitycznego w Wielkopolsce. 

Prof. K. Cyrek -  Z badań nad paleolitem schyłkowym i mezolitem w dorzeczu dolnej Wisły w świetle szerokopłaszczyznowych badań ratowniczych.

Dyskusja

Ponieważ dla większości uczestników były to pierwsze informacje o badaniach stanowisk, które zmieniają naszą wiedzę o najstarszym osadnictwie na ziemiach Polski, uściślano ich wyniki. Skoncentrowano się jednak nie tylko na zagadnieniach archeologicznych, ale na kwestii organizacji i konieczności  wysokich standardów badań terenowych, języka specjalistycznego dla poszczególnych okresów pradziejów oraz zasad kształcenia studentów m.in. w

 dziedzinie etyki zawodowej.  Podsumowując naukową część posiedzenia prof. J. Machnik zwrócił uwagę na liczną reprezentację młodych badaczy zajmujących się paleolitem i mezolitem, co potwierdza trafność pomysłu posiedzeń dotyczących odkryć archeologicznych związanych z wielkimi badaniami liniowymi.

Druga część posiedzenia

1. Sprawy bieżące

2. Wolne wnioski.

 Prezydium przedstawiło zebranym działania Komitetu podjęte w sprawach: a/ Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz b/ w sprawie dotyczącej rezerwatu w Krzemionkach.  

a/ referował prof. J. Machnik.   Na posiedzeniu podkomisji w Sejmie  (22.01, 2009 r.) było 3-4 członków KNPiP - prof. J. Machnik, a pozostali reprezentowali inne instytucje. Sprawa uregulowań dotyczących nowelizacji ustawy o ochronie dóbr kultury jest w tej chwili w podkomisji, która ustosunkowuje się do poszczególnych zapisów. Dziś głównie zabierali głos archeolodzy. Pierwszy punkt dotyczył zakresu stanowisk, które powinny być objęte finansowaniem inwestora, a także roli państwa w finansowaniu badań. Ma ono obejmować nie tylko obiekty wpisane jako zabytek, ale także te, które są w rejestrze konserwatorów - właściwie wokół tego toczyła się dyskusja. Właściwie wszystkie postulaty archeologów zostały zaaprobowane przez posłów oraz urzędników, którzy byli obecni na posiedzeniu. Sprawa nie jest jeszcze zakończona. Z kolei MKiDN przygotowuje nowy projekt ustawy, w którym uwzględnia zmiany w punktach zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny. Nie było rozbieżności między przedstawicielami poszczególnych instytucji czy gremiów. Za opracowania naukowe inwestor nie może płacić, tylko za opracowanie w sensie inwentaryzacji, skatalogowania, określenia kulturowego. Odniósł wrażenie, że na tym etapie bez zasięgnięcia opinii środowiska archeologicznego nic się nie dzieje.

b/ Sprawa dotycząca Rezerwatu Archeologiczno-Przyrodniczego w Krzemionkach Opatowskich.

Odczytano list KOBiDZ-u do Przewodniczącego KNPiP o wyznaczenie przez KNPiP kilku osób do komisji wizytującej - wraz z przedstawicielami KOBiDZ - Krzemionki. KOBiDZ ma też zaopiniować memoriał sporządzony przez prof. J. Lecha a przyjęty przez Komitet. Odczytał ponadto tekst Memoriału KNPiP wysłanego w dniu 18.11.2008 r. do Ministrów KiDN oraz Ochrony Środowiska, na który odzewem jest  propozycja powołania  Komisji.

Dyskusja dotyczyła celowości powołania oraz składu Komisji.

W głosowaniu jawnym zebrani jednomyślnie zgodzili się na wybór do komisji 5 osób: doc. Z. Sulgostowskiej, prof. Z. Kobylińskiego, prof. J. Kruka, prof. J. Lecha i prof. J. Machnika.

Prof. J. Lech poprosił o przegłosowanie wniosku, aby Prezydium na następnym zebraniu plenarnym przedstawiło projekt uchwały stanowiska KNPiP. W głosowaniu jawnym zebrani poparli wniosek prof. J. Lecha i zobowiązali Prezydium, aby na następnym zebraniu plenarnym przedstawiło projekt uchwały stanowiska KNPiP.

2. Wolne wnioski.

Doc. M. Dulinicz uważa, że od ostatnich wyborów do KNPiP przeżywamy pewien kryzys. Chodzi o sposób załatwiania spraw regulowanych przez Prezydium KNPiP, które powinno sobie narzucić regularny tryb pracy, nie poprzestawać na działaniach nieformalnych.  Prof. J. Machnik chciałby, aby została dokonana reforma w wyborze przewodniczącego Komitetu oraz wymiany części Prezydium, ponieważ wszystko dzieje się w Warszawie, nie zaś w Krakowie, gdzie on przebywa.

6. posiedzenie plenarne Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN  ( 3 czerwca)

1. Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN w 2008 r.

2. Informacja o działaniach Komitetu w sprawie Rezerwatu w Krzemionkach.

3. Informacja o działaniach Komitetu w sprawie Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

 4. Sprawy różne.

Ad. 1. Sprawozdanie przedstawiła Sekretarz Komitetu, doc. Z. Sulgostowska, która przypomniała, że zostało ono wcześniej rozesłane pocztą elektroniczną.

W głosowaniu jawnym wszyscy członkowie Komitetu głosowali za przyjęciem Sprawozdania z działalności Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN w 2008 r.

Ad. 2. Informacja o działaniach Komitetu w sprawie Rezerwatu w Krzemionkach.

Doc. Z. Sulgostowska zreferowała działania Komitetu i podkreśliła, że władze lokalne czują się w pełni kompetentne do decydowania o wszystkim, co dotyczy tego światowej klasy zabytku. W dniu 9 kwietnia b.r. na wniosek ministra T. Merty przeprowadzono w Krzemionkach wizję terenową z udziałem przedstawicieli Komitetu, KOBiDZ, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach i przedstawicieli Krzemionek, a także władz lokalnych. WKZ w Kielcach zdecydował (15. 04.), że dyrekcja Rezerwatu powinna: rozgraniczyć działalność oraz doprowadzić do rekultywacji terenu przez spółkę Aleksander Mill Services International, zlikwidować kawiarnię, stragan i zaniechać sprzedaży wyrobów jubilerskich z krzemienia krzemionkowskiego. Bardzo ważne był apel Union Academic d’Internationale w sprawie ochrony i przekazania nadzoru nad unikatowymi kopalniami krzemienia MKiDN. Swoją opinię dla MKIDN przygotuje KOBiDZ  około 15 czerwca.

Prof. J. Lech przypomniał, że punktem odniesienia lustracji z czerwca 2008 r. i kwietnia 2009 r. były lustracje konserwatorskie z kwietnia i w listopada 2001 r.  zarządzone przez ówczesne GKZ. Ranga Krzemionek - obiektu światowej klasy, najwybitniejszego w Europie Środkowej,  z polem górniczym bardzo rozległym gdzie znakomicie zachowały się struktury prehistorycznego górnictwa polega na eksploatacji krzemienia z bardzo twardego wapienia jurajskiego,  co umożliwiało wyrąbywanie pod ziemią komór o powierzchni 400 m², które potem zapełniano gruzem. Archeolog natrafia tam na miejsca pozostawione przez prehistorycznych górników 5000 lat temu. Sytuacja konserwatorska obiektu została porównana ze stanem z okresu działania Komisji Konserwatorskiej ds. Krzemionek Opatowskich, która działała w latach 1998-2002 przy Generalnym Konserwatorze Zabytków oraz materiałem  z czerwca ub.r. przygotowanym przez prof. J. Lecha dla Prezydium KNPiP.

Jednym z podstawowych problemów Krzemionek od czasu, gdy pieczę nad nimi objęło Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim jest traktowanie ich przez władze miejscowe – które nie mają pojęcia, na czym powinna polegać ochrona Krzemionek - jako stymulatora ruchu turystycznego w powiecie i w rejonie.

Dotychczasowe działania konserwatorskie nic nie dały. Komitet wystąpił bardzo mocno w  Memoriale, przesłanym w ub. r. do Ministrów KiDN oraz Ochrony Środowiska. Przedstawiciele KOBiDZ, którzy wzięli udział w wizji lokalnej nie znają Krzemionek , a teraz  przygotowują opinię dla MKiDN. Chociaż podczas tej wizji obejrzano części Rezerwatu - ze względu na krótki czas - stwierdzono zły stan obiektu

Wszystkie działania władz miejscowych są pozorowane, a prawdziwe działanie wymagałoby wysiłków i nakładów niezależnie od opcji, która rządzi. Od  kiedy Generalny Konserwator Zabytków stał się mianowanym urzędnikiem politycznym, nie jest on partnerem do rozmów. Obecnie największym zagrożeniem jest rabunkowa eksploatacja krzemienia pasiastego i związane z nią kopanie dołów na terenie pól górniczych. Inny ważny problem, który można rozstrzygnąć między Ministerstwem Środowiska a Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, to kwestia konfliktu między ochroną pola górniczego a ochroną rezerwatu przyrody, który jest bardziej chroniony niż rezerwat archeologiczny.

Najlepszym rozwiązaniem dla ochrony obiektu archeologicznego i ochrony przyrody  jego  zarośnięcie. Muzeum w Ostrowcu Świętokrzyskim nie kwalifikuje się do opieki nad nim. Problemem jest kwestia zatrudnienia odpowiedniej liczby doświadczonego personelu. Po 20 latach zatrudniono dr J. Bąbla - pracującego w zaadaptowanym garażu - który stworzył archiwum i bibliotekę.

Skandalem, świadczącym o niekompetencji zarządzania rezerwatem przez Muzeum w ciągu 30 lat, są dwie drogi: wybudowanej w 1994 r. przez najlepiej zachowaną część pola górniczego – bez zgody konserwatora - towarzyszy rurociąg.  Znajdujący się na terenie rezerwatu parking został rozszerzony w latach 2002-2003 na teren pola górniczego bez zgody konserwatora. Chroniona w Krzemionkach jest tylko infrastruktura muzealna i karykatura wioski neolitycznej, natomiast żadna ochrona nie rozciąga się na obiekty prehistoryczne. Na terenie Rezerwatu odbywają się festyny archeologiczne, co jest niezgodne  przepisami. Zaprzecza temu obecny dyrektor, mimo  informacji w lokalnej prasie. Sposób zarządzania powoduje szkody dla zabytku, a nowy dyrektor Muzeum - syn przewodniczącego rady powiatu ostrowieckiego, Piotr Mrugała - był  najgorszym z trzech kandydatów jacy zgłosili się do konkursu. Muzeum ostrowieckie nie powinno zarządzać Rezerwatem. Sytuacja nie zmieni się, dopóki Muzeum w Krzemionkach nie będzie zarządzane przez władze państwowe lub wojewódzkie.

Dyskusja.

Wzięli w niej udział prof. prof.  K. Myśliwiec, R. Schild, J. Machnik, J. Lech, J.. Chochorowski, S. Tabaczyński,  P. Valde-Nowak,  S. Czopek,  J. Poleski , M. Dulinicz . Dotyczyła działań, które powinny być podejmowane w obecnej sytuacji

Komitet może wydać opinię o stanie rzeczy, upowszechnić ją i upominać się o pewne sprawy. W sytuacji kiedy na sprawy merytoryczne nakłada się gra polityczna wszystko zależy od zainteresowania władz miejscowych należy uwypuklić, że: 1/ Krzemionki muszą pozostać własnością skarbu państwa; 2/ miejscowe muzeum w ogóle nie nadaje się do sprawowania opieki nad tym obiektem. Następnie dyskutowano treść uchwały Komitetu, przygotowanej przez prof. J. Lecha, który przypomniał, że w styczniu 2001 r., Komitet podjął podobną uchwałę i ona jest punktem odniesienia dla dzisiejszej uchwały. Dyskusja dotyczyła ostrości sformułowań i odniesień do bieżącej polityki, ekologii  oraz upowszechnienia.

            W głosowaniu jawnym członkowie Komitetu jednomyślnie opowiedzieli się za podjęciem uchwały w sprawie Krzemionek i zobowiązali Prezydium do zredagowania ostatecznej wersji uchwały przy uwzględnieniu zgłoszonych uwag.

Ad. 3. Informacja o działaniach Komitetu w sprawie Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

 Informację  przedstawił prof. J. Chochorowski, który brał udział we wszystkich posiedzeniach podkomisji nadzwyczajnej powołanej w ramach Sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu, na posiedzeniach której prowadzona była dyskusja nad nowelizacją Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wraz z szeroką reprezentacją środowiska archeologicznego. Przypomniał, że punktem wyjścia nowelizacji był wyrok Trybunału Konstytucyjnego na skargę obywatelską, który nakazał państwu przejęcie zobowiązań finansowych wynikających z konieczności prowadzenia przez prywatnych inwestorów badań archeologicznych w sytuacji, gdy inwestycje zagrażają archeologicznej substancji zabytkowej. Punktem wyjścia do dyskusji by senacki projekt nowelizacji ustawy. Omówił on merytoryczne skutki dyskusji a trakcie 4 posiedzeń. Projekt nowelizacji dotyczy głównie artykułu 31. Następnie prof. J. Chochorowski przytoczył propozycje nowelizacji i zreferował  zmiany, które udało się wprowadzić.

Nie udało się – wobec nieuchronności wyroku Trybunału Konstytucyjnego – wrócić do zasady, że kto niszczy ten płaci. Dyskutowano jedynie na temat skali zobowiązań państwa i proporcji zobowiązań inwestorów prywatnych. Archeolodzy przyjęli zasadę, aby wprowadzić zapis, który by w szerszej skali chronił substancję archeologiczną - z punktu widzenia prawnego oznacza to wszystkie stanowiska, które posiadają kartę ewidencji stanowiska archeologicznego (300 000–400 000 stanowisk). Po ostrej dyskusji z ministrem T. Mertą i prawnikami MKiDN (którzy byli głównymi oponentami strony „społecznej”), poprawkę jednogłośnie przegłosowano.

Drugi punkt katalogu robót zagrażających w projekcie senackim dotyczył tylko części zagrożeń. Przedstawiciele środowiska archeologicznego zaproponowali szersze sformułowanie, które zostało przyjęte w głosowaniu przez podkomisję. 

W zobowiązaniach inwestorów brakuje ważnego sformułowania: „i ich opracowania naukowego”.  Dyskutowano ten temat trwała przez wszystkie 4 posiedzenia. Strona rządowa ostro broniła tego zapisu, a głosowanie środowisko archeologiczne przegrało 1 głosem. Przegranie tego głosowania jest dużą porażką, jeśli nie klęską środowiska archeologicznego.

Temat zróżnicowania wysokości dotacji w zależności, czy w wypadku inwestorów prywatnych będzie to inwestycja na potrzeby własne (archeolodzy proponowali - od 2%), czy na potrzeby „biznesowe” (proponowali - od 5%). Ten wniosek, który ma precedensy w prawie europejskim, storpedowało biuro prawne MKiDN, które uważa, że godzi to w konstytucyjny zapis równości obywateli wobec prawa, jakkolwiek z punktu widzenia społecznego byłoby to racjonalne.

Prof. J. Chochorowski podkreślił, że należy pamiętać, iż nowelizacji podlega tylko artykuł 31. Na posiedzeniu plenarnym Sejmu stanowisko podkomisji zostało przyjęte bez zastrzeżeń merytorycznych. Ten projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków trafił do Senatu, który wprowadził drobne zmiany i przekazał projekt Prezydentowi.

Ad. 4. Sprawy różne.

Pismo prof. J. Kruka: Propozycje do stanowiska przedkładanego Komisji Kultury i Środków Przekazu Sejmu RP przez KNPiP PAN. Pismo to nie ma związku z nowelizacją ustawy, która już jest na biurku prezydenta, a nikt z Prezydium nie brał udziału w przygotowaniu Stanowiska. Współautorem propozycji jest prof. A. Kośko, który 18 marca b.r. z upoważnienia Przewodniczącego KNPiP wziął udział (z prof. J. Krukiem) w zebraniu porozumiewawczym środowisk twórczych zajmujących się ochroną dóbr kultury. Obradom przewodniczył prof. A. Tomaszewski, który zwrócił się do Komitetu z prośbą o sformułowanie dwóch wniosków: 1/ czy chcemy współdziałać w kierunku nowelizacji osobnej ustawy na rzecz polepszenia warunków związanych z ochrona dziedzictwa (odpowiedź – tak); 2/ generalny zarys i gradację problemów jakie Komitet wysunąłby do przyjęcia we wspólnym wniosku.

Notka, wymieniającą kwestie poruszane na posiedzeniach plenarnych Komitetu została przyjęta, ale  wspólny tekst przygotowany przez historyków sztuki, został zredagowany w sposób niezadowalający. Powstał pomysł, aby redakcją zajął się dr Waszkiewicz – prawnik związany od lat z naszym środowiskiem. Spotkanie z panią I. Katarasińską jest planowane w czerwcu b.r., ta sprawa jest więc aktualna w dwóch wymiarach: 1/ czy KNPiP zgadza się, aby tak wyglądało nasze stanowisko; 2/ kwestia reprezentacji ze strony Komitetu.

Prezydium proponuje, aby przedstawicielem Komitetu w Komisji Porozumiewawczej był doc. M. Dulinicz jako członek Prezydium i jako osoba, która znajduje się  na miejscu w Warszawie. Elementy stanowiska już zostały uzgodnione w nowelizacji ustawy. Należy dążyć do powstania nowej ustawy, zwłaszcza że wszyscy uczestnicy spotkania uważali, choć

urzędnicy MKiDzN torpedują takie działania.

Rozważano szansę powstania odrębnej ustawy o archeologii, ale w naszej rzeczywistości politycznej, środowisko nie widzi takiej możliwości.

Prof. S. Tabaczyński zaproponował zajęcie stanowiska wobec pewnych nadużyć czy nieprawidłowości związanych z działaniem w zakresie prac ratowniczych, autostradowych. Dyskutowano: czy  upowszechnianie zjawisk negatywnych  przy prowadzeniu badań autostradowych  może  zaszkodzić środowisku.

Prof. J. Lech przypomniał, że jako Komitet zajmował się  autostradami gdy była kwestia pierwszej ustawy. Natomiast od czasu gdy powstała ORBA KNPiP nie zajmował się sprawami autostrad, z jednym wyjątkiem: gdy dyskutowano nad kwestią usunięcia prof. Z. Kobylińskiego ze stanowiska zastępcy prof. A. Tomaszewskiego. Prof. R. Schild przypomniał, że Komitet miał się zająć tą sprawą również wtedy, gdy nadchodziły olbrzymie zmiany w MKiDN. Prof. J. Lech potwierdził, że kwestia ta znalazła się na posiedzeniu plenarnym, ale nie była dalej rozpatrywana.

Dyskutowano sprawy umowy podpisanej z IA UW, instytucją której pracownicy, zdaniem prof. S. Tabaczyńskiego, negują stosowanie metody stratygraficznej. W głosowaniu jawnym członkowie Komitetu przyjęli (przy jednym głosie wstrzymującym) wniosek doc. M. Dulinicza, aby dyskusję na temat umów, jakie IAE PAN zawiera z innymi instytucjami przełożyć na następne posiedzenie i aby była kontynuowana w obecności Dyrektora IAE PAN. 

Wobec dramatycznej sytuacji ratownictwa autostradowego (zerwaniu przez MKiDN umowy z GDDKiA, brak standardu badań, który był na piśmie, nastąpiło dramatyczne pogorszenie jakości badań, dumping, zlecanie zadań badawczych firmom, które w ogóle się do tego nie nadają) dyskutowano powołanie Komisji, jej skład oraz osobę przewodniczącego.

Póki nie ma standardu badań Komitet nie ma podstaw by formułować pretensje do spółek prywatnych. Należy za wszelką cenę dążyć do tego, aby włączyć do ustawy konieczność odpowiedniego ustalenia tych minimów i to nie przez MKiDN, które go wycofało, tylko np. przez KNPiP. 

Postawiono wniosek o powołanie doc. M. Dulinicza jako członka Komisji Porozumiewawczej i do dyskusji dotyczącej ewentualnych zmian Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W głosowaniu jawnym wniosek został poparty jednomyślnie.

Odczytano pismo Przewodniczącego Komitetu do prof. B. Szmygina  ( szefa Komisji Porozumiewawczej) o braku jakiejkolwiek roli pośrednika lub kogokolwiek innego w osobie mgr M. Gierlacha, który ma zwyczaj występować w imieniu KNPiP.

Poinformowano o: 1/ piśmie z Wydziału I, dotyczącym informacji o Nagrodzie Wydziału w dziedzinie archeologii im. E. Majewskiego; 2/ przeczytała dramatyczny apel Instytutu Slawistyki PAN,  w sprawie rozpoczęcia narodowej debaty na temat stanu i perspektywy humanistyki w Polsce.

Prof. J. Kruk i prof. S. Kadrow proponują zorganizowanie jesienią spotkania  poświęconego wynikom badań autostradowych dotyczących młodszej epoki kamienia i początków epoki brązu.

7. posiedzenie plenarne Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN (27. 11)

W części naukowej omówiono najnowsze i najciekawsze wyniki badań w zakresie neolitu, prowadzonych na trasie budowy autostrad.

Otwarta część posiedzenia- referaty

Dr A. Czekaj-Zastawny.: Z najnowszych badań nad kulturą ceramiki wstęgowej rytej w Małopolsce. Dr I. Sobkowiak-Tabaka, dr. J. Kabaciński: Badania nad neolitem na Kujawach w świetle autostradowych badań archeologicznych.

Dr P. Sysak, dr A. Golański, dr K. Waszczuk, dr M. Wąs.: Osada kultury amfor kulistych na stanowisku 35 w Domasławiu pod Wrocławiem.

Dr P. Włodarczak: Osadnictwo kultury mierzanowickiej w świetle ratowniczych badań autostradowych.

Dyskusja.

Dotyczyła ona przedstawionych zagadnień ze szczególnym uwzględnieniem form budownictwa w neolicie. Wobec wątpliwości -  czy jamy mogły być półziemiankami mieszkalnymi - przytoczono przykłady jam mieszkalnych istniejących w starożytnych koloniach  greckich, we wczesnośredniowiecznej Europie,  w XVII w.,  po „potopie” szwedzkim oraz w 2 połowie XIX w. na niektórych terenach słowiańskich. Poruszono też unikatowość palisady – i jej roli jako konstrukcji obronnej.

Zainteresowanie budziła też wytwórczość krzemieniarska na omawianych stanowiskach. Skupiono ponadto uwagę na stosowaniu metody stratygraficznej w badaniach ratowniczych, wymagających dyscypliny czasowej. Przeważyła opinia o wyborze metody dającej optymalny efekt i unikaniu szkodliwego podejścia ortodoksyjnego.

Zamknięta część posiedzenia

Poruszono dwie sprawy: 1/ problemy związane z organizacją, przebiegiem badań archeologicznych na inwestycjach liniowych i wybór komisji zajmującej się konserwatorstwem; 2/ problem dotyczący Krzemionek oraz i zespołu monitorującego działania w Krzemionkach.

Program posiedzenia uzupełniono o informację dotyczącą Zespołu Integracyjno-Eksperckiego, który ma dokonać oceny merytorycznej archeologii dla PAN i dla Ministerstwa Nauki.

Ad 1. Zaapelowano - wobec dramatycznej sytuacji w Polsce – aby poświęcić oddzielne posiedzenie sprawom inwestycji liniowych i aby spotkanie było poprzedzone konsultacjami z osobami zaangażowanymi w tego typu przedsięwzięcia. Dyskutowano zagadnienia poruszone w  listach nadesłanych do Prezydium Komitetu przez prof. J. Kruka i przez prof. B. Gedigę. Ponadto prof. S. Czopek załączył do protokołu swoje pismo i zaproponował Komitetowi ostrą reakcję: zaskarżenie Ministra KiDN do Naczelnego Sadu Administracyjnego za nie wypełnianie przepisów Ustawy o ochronie zabytków.

Prof. J. Lech przytoczył osiągnięcia Komitetu na początku badań autostradowych: propozycje przepisów i rozwiązanie co do powołania ORBA oraz przedstawiciela naszego środowiska odpowiedniej rangi. W 1999 r. Komitet usłyszał, że badania autostradowe nie są sprawą Komitetu, że są to sprawy biznesowe. Na początku 2002 r. odbyło się bardzo burzliwe posiedzenie Prezydium, które groziło nawet rozłamem KNPiP. Prof. S. Tabaczyński powiedział wtedy, że zostawia sprawy autostradowe, bo dalsze zajmowanie się nimi doprowadziłoby do rozłamu KNPiP. Doc. L. Czerniak też wtedy wypowiadał się, że Komitet nie powinien się nimi zajmować oraz żeby pociągnąć do odpowiedzialności dr. Z. Kobylińskiego. Potem ORBA przejął M. Gierlach. To co dziś jest, to rezultat zlikwidowania w kwietniu 2000 r. służby konserwatorskiej, która stała się odtąd atrapą. Zaproponował, aby do sprawy podejść całościowo i aby połączyć sprawy Krzemionek i badań autostradowych w jednym wystąpieniu. Komitet może co najwyżej opisać sytuację, postawić trafną diagnozę. Taki opis - czego dotychczas brak - powinien znaleźć się w naszych czasopismach. Pisma należy wysłać wszędzie.

            Rozważano pojawienie się silnej grupy archeologii komercyjnej, biznesowej oraz znanych archeologów będący konsultantami prowadzonych przez nie prace. Należy zmobilizować do działania inne instytucje i przeprowadzić bardzo dokładną ekspertyzę prawną. Musimy podkreślić, że nie chcemy usunięcia firm prywatnych, ale ich działania w ramach systemu, w którym jest respektowana strona naukowa prac.  Szybkość jest jednym z najważniejszych momentów. Pisma w tej sprawie powinny dotrzeć do MKiDzN, sejmu i senatu, do premiera.

Zwrócono uwagę na widoczny brak opracowań wyników badań na inwestycjach liniowych. Obniża się zdecydowanie ranga archeologii w oczach społeczeństwa. W tej chwili jest ona pojmowana jako to, co przeszkadza w budowie autostrad i dużych obiektów. Wobec podziału środowiska archeologicznego można byłoby pomyśleć o zorganizowaniu kongresu archeologicznego, który byłby postrzegany jako reprezentant całego środowiska.

Prof. J. Machnik zaproponował utworzenie reprezentacji Komitetu do działań konserwatorskich., które szukałoby sojuszników wspierających nasze działania na zewnątrz oraz docierało do mediów. Zaproponowano skład prof. J. Chochorowski i prof. S. Czopek, prof. B. Gediga, prof. A. Kośko, prof. J. Kruk – do którego Komitet zwróci się z prośbą o wycofanie rezygnacji, prof. R. Schild. Ustalono nazwę:  Zespół ds. Konserwatorstwa Archeologicznego. Zaproponowano, że Zespół wybierze przewodniczącego i przedstawi tę kandydaturę Komitetowi do zatwierdzenia.

Ad 2.  Powołanie zespołu monitorującego działania w Krzemionkach zostało zawieszone do dalszego rozpatrzenia. Prezydium zobowiązało się do rozesłania poczta elektroniczną informacji o ostatnich działaniach w tej sprawie do członków Komitetu i na najbliższym posiedzeniu ta sprawa zostanie zreferowana. 

Ad 3. Informacja Zespołu Integracyjno-Eksperckiego,  powołanego na początku 2009 r. przez Prezesa Kleibera,  który ma dokonać oceny merytorycznej archeologii dla PAN i dla Ministerstwa Nauki. Została opracowana ankieta - propozycja autorska - dotycząca oceny dyscypliny. Obowiązkiem KNPiP będzie jej rozesłanie do wszystkich placówek, zebranie wyników i ich podsumowanie przed wakacjami. Przynajmniej jedno zebranie Komitetu będzie poświęcone  przedyskutowaniu wniosków. Po nim Prezydium mogłoby przygotować ostateczny kształt dokumentu, Ankieta dotyczy PAN, PAU, uniwersytetów, towarzystw naukowych. Należy przygotować też harmonogram z określeniem konkretnych dat, kiedy mają zostać wykonane pewne czynności.

Kolejne posiedzenie Komitetu jest planowane na koniec stycznia 2010 r. 

II. 3. Posiedzenia komisji

W okresie sprawozdawczym działalność naukową realizowało 5 Komisji Komitetu NPiP.

Zorganizowały one 2 czy 3 krajowe konferencje naukowe (pkt. III.1.Sprawozdania),

15 zebrań naukowych (wszystkie  z referatami naukowymi)  oraz kilka posiedzeń roboczych, na których przedstawiono łącznie 55 referatów.

Komisja Antropologii Pradziejów i Średniowiecza KNPiP PAN - przewodniczący  prof. dr hab. Stanisław Tabaczyński.

Przedmiotem aktualnych działań komisji jest przygotowanie publikacji „Badania nad przeszłością społeczną. Podstawy konceptualizacji w perspektywie archeologicznej”. W latach 2007-2008 sformułowano zarys konceptu publikacji i opracowano roboczy projekt publikacji. W roku 2009 odbyło się pięć zebrań roboczych; zorganizowano także dwudniową konferencję poświeconą omówieniu kilku bloków tematycznych.

1. Posiedzenie w dniu 27.02.  miało formę otwartego seminarium prof. dra hab. Michała Tymowskiego nt. „Antropologiczne teorie systemu segmentarnego, wodzostwa (chiefdom) oraz wczesnego państwa (early state); ich znaczenie dla społecznej interpretacji materiału kopalnego”.

2. Posiedzenie w dniu 27.03. poświęcone zostało refleksji na temat kryteriów podziału archeologii. Złożyły się na nie: otwarte seminarium prof. dra hab. Arkadiusza Marciniaka nt. „Orientacje teoriopoznawcze”, prof. dra hab. Przemysława Urbańczyka nt. „Archeologia według podziałów tematycznych”, dra Franciszka Marka Stępniowskiego nt. „Archeologia cywilizacji śródziemnomorskich”. Ponadto prof. Danuta Minta-Tworzowska przedstawiła projekt hasła „Źródło / Ślad / Artefakt / Rzecz / Przedmiot”.

3. W dniu 17.04. odbyło się otwarte seminarium prof. dra hab. Arkadiusza Marciniaka poświęcone hasłu AGENCY. W programie seminarium znalazły się referaty: dr Agnieszki Chwieduk (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań):  AGENCY -  HABITUS w antropologii francuskiej  i dr. Stanisława Iwaniszewskiego (Uniwersytet w Meksyku): AGENCY: refleksja archeologa oraz wystąpienia (głosy w dyskusji) prof. Michała Burdukiewicza i dr. Franciszka Marka Stępniowskiego. Podsumowanie dyskusji wraz z praktycznymi uwagami na temat publikacji przedstawił prof. dr hab. Arkadiusz Marciniak.

4. W dniu 29.05. odbyło się otwarte seminarium prof. dra hab. Janusza Piontka. Przedmiotem obrad były podstawowe problemy antropologii oraz ich merytoryczny, teoriopoznawczy i metodologiczny związek z badaniami archeologicznymi (m.in.: polska szkoła antropologiczna; teoria antropogenezy; genetyczny kontekst badań etnicznych; „typologia” i „populacjonizm” w naukach przyrodniczych; ewolucja biokulturowa; socjobiologia; psychologia ewolucyjna; paradygmat ewolucyjny; osobliwość natury gatunkowej człowieka; etologia człowieka; prymatologia a ewolucja człowieka; procesy etnogenetyczne jako przedmiot antropologii fizycznej).

5. W dniu 23.10. odbyło się otwarte seminarium prof. dra hab. Michała Burdukiewicza nt. „Metodologiczne aspekty badań archeologicznych”, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki przyrodniczej. W programie znalazły się wystąpienia: prof. J. Chmurzyńskiego, M. Wiercińskiego i S. Iwaniszewskiego na temat Czas i trwanie; prof. S.K. Kozłowskiego – Środowisko naturalne, doc. D. Nalepki i doc. M. Lityńskiej-Zając – Człowiek a świat roślin oraz referat prof. S. Tabaczyńskiego: Kultura jej rzeczowe korelaty

Na wszystkich zebraniach referowano stan zaawansowania prac nad przygotowywaną przez KAPS publikacją, kwestie struktury i objętości haseł, układ haseł i elementy stałe hasła; uzgadniano kwestie terminów realizacji, procedury doboru autorów i  propozycje składu personalnego redakcji (prof. S. Tabaczyński, mgr D. Cyngot), poddawano też  krytycznej analizie kolejne wersje projektu publikacji. Osoby koordynujące poszczególne działy tematyczne publikacji prezentowały szczegółowe propozycje niektórych haseł.

Ze względu na charakter wystąpień (sprawdzenie przyjętej formuły publikacji haseł), odstąpiliśmy tym razem od wymogu przygotowania koreferatów; ich funkcję spełniły krytyczne głosy uczestników posiedzenia, biorących udział w dyskusji.

Prace Komisji budziły i nadal budzą zainteresowanie środowiska archeologów i antropologów oraz przedstawicieli niektórych innych dyscyplin, zajmujących się badaniem przeszłości społecznej. Wiele osób o znanym i uznanym dorobku naukowym zgłosiło chęć systematycznej i aktywnej współpracy z Komisją, nie obciążając jej budżetu. Osoby te traktowane są jako zewnętrzni współpracownicy Komisji. Liczba uczestników poszczególnych zebrań kształtowała się na poziomie około 20-35 osób.

Konferencja - (patrz pkt. III sprawozdania).

Komisji Metod i Teorii Badań Archeologicznych KNPiP - przewodniczący  prof. dr hab.

Bogusław Gediga.

Komisja zorganizowała trzy posiedzenia.

Pierwsze posiedzenie tradycyjnie już odbyło się w Gdańsku (21-22 maja) i było współorganizowane z Muzeum Archeologicznym w Gdańsku oraz Instytutem Archeologii Uniwersytetu w Gdańsku. Tematem posiedzenia była Sztuka jako komunikowanie. Powszechnie uznajemy, że sztuka to jeden z aspektów charakterystycznych dla kultury. Od wieków toczą się dyskusje czym jest sztuka i jaką pełni rolę kulturową. W naszym podejściu przyjmujemy perspektywę, że sztuka powstaje gdy twórca chce coś zakomunikować. Można tę myśl jeszcze pociągnąć – wytwory kulturowe są komunikatem, a dalej, że wytwórczość może zostać potraktowana jako komunikat typu społecznego. Takie potraktowanie sztuki (jako wytworu kulturowego) pozwala nam na lepsze zrozumienie człowieka z przeszłości i procesów związanych z kreatywnością. Zaprezentowano siedem referatów:

Artur Dobosz (Poznań), Co komunikują magiczne i archaiczne mity?

Anna Pałubicka (Poznań), Od dekoracji narzędzia do autonomicznej rzeczy

Andrzej P. Kowalski (Gdańsk), Problem komunikowania w sztuce paleolitycznej

Andrzej Rozwadowski (Poznań), Po drugiej stronie skały: zobaczyć nie zawsze znaczy zrozumieć (o metaforze w czytaniu sztuki naskalnej)

Franciszek M. Stępniowski (Warszawa), Asyryjskie stele i reliefy naskalne jako „królewskie obwieszczenia”

Bogusław Gediga (Wrocław), Sztuka situl jako nośnik informacji

Ewa Bugaj (Poznań), Co komunikuje statua z Hirschlanden?

Słowo wprowadzające wygłosił oraz całość (w tym dyskusję) prowadził prof. dr hab. B. Gediga. W posiedzeniu Komisji wzięło udział 23 osoby. Po każdym z referatów toczyła się ożywiona dyskusja. Brali w niej udział prof. prof. B. Gediga, A.P. Kowalski, A. Pałubicka, H. Mamzer, W. Rączkowski, A. Dobosz, J. Woźny, dr dr E. Bugaj, K. Ulanowski.

Drugie posiedzenie współorganizowane było przez Komisję wraz z Komisją Archeologiczną PAN Oddział we Wrocławiu oraz Instytut Archeologii i Katedrę Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Posiedzenie to odbyło się 25 maja we Wrocławiu, a jego tematem był Ciałopalny obrządek pogrzebowy. Dyskusja dotyczyła perspektywy archeologicznej, antropologicznej oraz archeozoologicznej. Materiały wprowadzające do dyskusji przedstawili dr hab. Artur Błażejewski, dr Paweł Dąbrowski oraz dr Jacek Szczurowski. W posiedzeniu wzięło udział 40 osób.

Trzecie posiedzenie Komisji odbyło się 24 listopada 2009 roku w Poznaniu. Zorganizowane zostało we współpracy z  Instytutem Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz  Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Posiedzenie poświęcone było uczczeniu 40-lecia śmierci Profesora Józefa Kostrzewskiego (temat: Józef Kostrzewski, Biskupin - konteksty). Rok 2009 to rok rocznic związanych z Profesorem Józefem Kostrzewskim. Minęło 40 lat od śmierci Profesora, a w czerwcu obchodziliśmy rozpoczęcie badań wykopaliskowych w Biskupinie. Zarówno Profesor Kostrzewski, jak i Biskupin to ikony polskiej archeologii. Zatem zawsze warto zastanowić się nad rolą Profesora Kostrzewskiego w polskiej archeologii, gdyż są to nasze korzenie. Tym razem dyskutowaliśmy kwestie związane z działalnością Profesora Kostrzewskiego oraz badań w Biskupinie z perspektywy szerszych kontekstów kulturowych i archeologicznych. Referaty wygłosili:

Maciej Kaczmarek (Poznań), Poznańska szkoła archeologiczna Józefa Kostrzewskiego

Danuta Minta-Tworzowska (Poznań), Metodyczne doświadczenia badań grodu biskupińskiego pod kierunkiem Józefa Kostrzewskiego

Bogusław Gediga (Wrocław), Obraz wczesnej epoki żelaza Józefa Kostrzewskiego

Jacek Woźny (Bydgoszcz), Idea grodów typu biskupińskiego – wczoraj i dziś

Wiesław Zajączkowski, Wojciech Piotrowski (Biskupin), Rezerwat archeologiczny w Biskupinie – rozwój idei, realizacja, perspektywy

Jarmila Kaczmarek (Poznań), Od „worka” do Biskupina, czyli Józefa Kostrzewskiego marketing archeologiczny

Andrzej Prinke (Poznań), Jubileuszowe odkrycie w archiwum: ostatnie lata prof. Józefa Kostrzewskiego w jego własnej relacji.

            Posiedzenie otworzyły i słowo wstępne wygłosiły prof. D. Minta-Tworzowska (Zastępca Przewodniczącego Komisji oraz Dyrektor Instytutu Prahistorii UAM) oraz prof. Marzena Szmyt (Dyrektor Muzeum Archeologicznego w Poznaniu). Uczestnicy  - 82 osoby. 

      Członkowie Komisji brali również udział w formułowaniu programu oraz w charakterze referentów (D. Minta-Tworzowska, B. Gediga, W. Rączkowski) w konferencji Biskupin dawniej, dziś i jutro, która odbyła się w Biskupinie w dniach 18-19 czerwca 2009 r.

Komisja Schyłku Neolitu i Początków Epoki Brązu KNPiP - przewodniczący  prof. dr hab. Aleksander Kośko.

Był to pierwszym rokiem aktywności Komisji, która ukonstytuowała się w końcu 2008. Przyjęto ramowy program posiedzeń na mijający rok, a planując spotkania założono, iż realizując cele naukowe, Komisja powinna dążyć do:

a. promocji środowisk archeologicznych, których programy badawcze, obejmujące badania terenowe, prace analityczno-źródłoznawcze i propozycje interpretacyjne, są interesujące poznawczo dla problematyki schyłku neolitu i początków epoki brązu, a ich wartość intelektualna stwarza płaszczyznę dla szerszej prezentacji i merytorycznej dyskusji na forum ogólnopolskim,

b. poszerzenia posiedzeń Komisji o badaczy spoza grona jej członków (posiedzenia „otwarte”), których dorobek w zakresie poruszanych zagadnień jest znaczący i może wnieść istotny wkład do dyskusji; powstała stąd koncepcja wysyłania imiennych zaproszeń na posiedzenia KSNiPEB,

c. maksymalnego wykorzystania kolejnych posiedzeń przez „zblokowanie” wystąpień referentów, ukazujących różne aspekty rozpatrywanej tematyki (ograniczenie liczby posiedzeń na rzecz ich „jakości”)

d. włączenia do programu każdego posiedzenia naukowemu sesji źródłoznawczych, mających zapoznać uczestników spotkań z materiałami archeologicznymi, ilustrującymi prezentowane referaty.

Komisja odbyła dwa posiedzenia naukowe: (A) w Szczecinie, (B) w Łodzi.

A. Posiedzenie miało miejsce 4 lutego w gmachu Muzeum Narodowego w Szczecinie. Jego tematem było Pogranicze epok neolitu i brązu w strefie dolnego Nadodrza. Uzasadnieniem dla niego była znacząca aktywizacja zachodniopomorskich projektów badawczych z zakresu „pogranicza epok”, inspirujących do szerszej – wielostronnie korzystnej poznawczo – dyskusji. Dodatkową inspirację stwarzała możliwość analizy dorobku prac wykopaliskowych na drodze szybkiego ruchu S3. Program posiedzenia składał się z pięciu referatów, dyskusji po każdym referacie, dyskusji generalnej oraz sesji źródłoznawczej.

Program posiedzenia:

1. Aleksander Kośko (Instytut Prahistorii UAM w Poznaniu),  Komisja Schyłku Neolitu i Początków Epoki Brązu: zarys intencji programowych

2. Janusz Czebreszuk (Instytut Prahistorii UAM w Poznaniu), Ogólnoeuropejskie tło przemian kulturowych nad dolna Odrą na przełomie neolitu i epoki brązu

3. Krzysztof Kowalski (Dział Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie), Wprowadzenie w  problematykę aktualnych badań nad neolitem i prologiem epoki brązu  w rejonie dolnej Odry

4. Agnieszka Matuszewska (Instytut Historii Uniwersytetu Szczecińskiego), Kultura ceramiki sznurowej w rejonie dolnego Nadodrza

5. Dorota Kozłowska-Skoczka (Dział Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie), Początki epoki brązu w strefie dolnej Odry (założenia pracy doktorskiej)

6. Dyskusja generalna – dolne Nadodrze na przełomie neolitu i wczesnej epoki brązu w świetle nowych materiałów i koncepcji

7. Sesja źródłoznawczo-warsztatowa – przegląd materiałów z badań liniowych na drodze szybkiego ruchu S3  (materiały neolityczne i wczesnobrązowe)

B. Posiedzenie odbyło się 18 czerwca w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Było współorganizowane przez Komisję Epoki Brązu i Wczesnej Epoki Żelaza KNPiP oraz Instytut Archeologii i Fundację Uniwersytetu Łódzkiego - gospodarz posiedzenia prof. dr hab. Lucyna Domańska, Dyrektor Instytutu Archeologii UŁ i Wiceprezes Fundacji UŁ.

Temat posiedzenia brzmiał Osady i cmentarzyska trzcinieckiego kręgu kulturowego w Polesiu, pow. łowicki, woj. łódzkie, stan. 1. Pozyskanie dzięki szerokopłaszczyznowym ratowniczym badaniom wykopaliskowych na trasie budowy autostrady A2 źródła archeologiczne, ich opracowanie archeologiczne oraz wykonane szeregu analiz specjalistycznych, pozwoliło na zgromadzenie informacji dotyczących osadnictwa „trzcinieckiego” (zwłaszcza relacji osad i cmentarzysk) na niespotykaną dotąd w literaturze krajowej skalę.

Zaprezentowano siedem referatów dotyczących problematyki rozległego kompleksu osadowo-sepulkralnego na wymiankowanym stanowisku. Odbyto dyskusję po każdym referacie oraz dyskusję generalną, zaprezentowano także materiały archeologiczne z badań ratowniczych na trasie autostrady A2 w Polesiu, stan. 1.

Program posiedzenia:

1. Seweryn Rzepecki (Instytut Archeologii UŁ, Fundacja UŁ) Badania ratownicze na stanowisku Polesie 1, pow. łowicki – doświadczenia łódzkiego zespołu badawczego

2. Zofia Balwierz (Zakład Geomorfologii UŁ), Jacek Forysiak i Juliusz Twardy (Katedra Badań Czwartorzędu UŁ) Badania paleośrodowiskowe w otoczeniu stanowiska Polesie 1, pow. łowicki

3. Jacek Górski  (Muzeum Archeologiczne w Krakowie), Przemysław Makarowicz (Instytut Prahistorii UAM w Poznaniu) i Adam Wawrusiewicz (Muzeum Okręgowe w Białymstoku, Instytut Archeologii UR w Rzeszowie) Osady i cmentarzyska trzcinieckiego kręgu kulturowego w Polesiu, pow. łowicki, woj. łódzkie, stan. 1

4. Lucyna Domańska (Instytut Archeologii UŁ), Marcin Wąs (Instytut Archeologii UG) Krzemieniarstwo kręgu trzcinieckiego ze stanowiska Polesie 1, pow. łowicki.

5. Maciej Pawlikowski (Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie) Wyniki badań mineralogicznych i technologicznych ceramiki trzcinieckiej z Polesia, stan. 1, pow. łowicki

6. Sławomir Pietrzak, Badania fizykochemiczne substancji ze ścianek naczyń kręgu trzcinieckiego z Polesia, stan. 1, pow. łowicki

7. Marcin Szydłowski (Instytut Prahistorii UAM w Poznaniu) Materiały kamienne kręgu trzcinieckiego z Polesia, stan. 1, pow. łowicki

8. Dyskusja generalna: Polesie a problem tzw. wielkich osad trzcinieckiego kręgu kulturowego

9. Sesja źródłoznawcza – prezentacja różnorodzajowych materiałów archeologicznych ze stanowiska w Polesiu

            Posiedzenie KSNiPEB miały istotny wpływ na aktualny stan dyskusji nad rozpatrywanymi zagadnieniami, kreatywnie  konstruując  ramy programowe dalszych prac Komisji w roku 2010.

Komisja Epoki Brązu i Wczesnej Epoki Żelaza KNPiP - przewodniczący  prof. dr hab. Sylwester Czopek.

Komisja zorganizowała w 2009 roku dwa posiedzenia naukowe oraz była współorganizatorem (razem z Komisją Schyłku Neolitu i Początków Epoki Brązu) trzeciego. Były one poświęcone różnym aspektom epoki brązu (od problemów chronologii po szczegółowe zagadnienia osadnicze i prezentacje nowoodkrytych materiałów).

Spotkania „autonomiczne” Komisji były następujące:

1. 30.03. (Warszawa – IAiE PAN) – przedstawiono 4 referaty (mgr A. Rokicińska, mgr B. Polit, mgr M. Jączek, dr E. Kłosińska) prezentujące problematykę instrumentów muzycznych z epoki brązu, oporządzenia jeździeckiego, „scytyjskich” zausznic gwoździowatych i najnowszych odkryć skarbów brązowych; spotkanie zorganizowano we współpracy z IA UMCS w Lublinie; wzięło w nim 40 osób.

2. 5.11. (Warszawa IA UW) – zaprezentowano 3 referaty poświęcone problematyce osadnictwa i najnowszych odkryć stanowisk z epoki brązu na Mazowszu i Podlasiu (mgr S. Domaradzka, mgr G. Orlinska, mgr M. Nowakowska); współorganizatorem spotkania było PMA i IA UW; wzięły w nim udział 42 osoby.

Wspólne posiedzenie Komisji Epoki Brązu i Wczesnej Epoki Żelaza oraz Schyłku Neolitu i Początków Epoki Brązu odbyło się  18.06.2009 w Łodzi, a jego współorganizatorem był IA UŁ oraz Fundacja UŁ. Spotkanie miało charakter interdyscyplinarnej konferencji i dyskusji, łączącej się z problematyką badawczą stanowiska nr 1 w Polesiu, pow. łowicki (kultura trzciniecka). W programie znalazło się 7 referatów i komunikatów (dr S. Rzepecki; dr Z. Balwierz; dr J. Górski; prof. L. Domańska i mgr M. Wąs; prof. M. Pawlikowski; dr S. Pietrzak, dr M. Szydłowski). Uczestnicy konferencji (57 osób) mogli się zapoznać także z oryginalnymi materiałami zabytkowymi z osady w Polesiu. 

            Komisja Epoki Brązu i Wczesnej Epoki Żelaza była współwydawcą tomu, zawierającego referaty i komunikaty wygłoszone na współorganizowanej konferencji w Gdańsku w 2008 roku. Pozycja ta pt. Nowe materiały kultury łużyckiej i pomorskiej z Pomorza, red. M. Fudziński, H. Paner, S. Czopek, Gdańsk 2009, ss. 198;  została wydana przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Stowarzyszenie Promocji  Zabytków Archeologicznych w Gdańsku i Komisję.  

Komisja Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych KNPiP PAN - przewodniczący prof. dr hab. Jerzy Piekalski.

   Komisja odbyła jedno posiedzenie połączone z konferencję (patrz punkt III. Działalność naukowa C. konferencje) oraz zorganizowała kolejne seminarium tzw.  XIV Warsztaty kaflarskie:

XIV Warsztaty kaflarskie: w dniu 8 czerwca 2009 r w siedzibie Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie miało miejsce kolejne XIV spotkanie w ramach tzw. Warsztatów kaflarskich. Wzięli w nich udział pracownicy wyższych uczelni, muzeów i IAE PAN, łącznie 15 osób. Program spotkania obejmował dwa punkty:

I. Prezentacja kafli pozyskiwanym w trakcie badań obiektów zabytkowych z terenu Małopolski oraz znajdujących się w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

II. Komunikaty o najnowszych odkryciach badawczych.

Ad. I. Wygłoszono trzy referaty:

      Pierwszy, mgr Marii Supryn, poświęcony był prezentacji wyników dwudziestoletnich badań archeologicznych prowadzonych na zamku w Janowcu nad Wisłą. Zamek wybudowany w końcu lat 90. XV w przez Mikołaja Firleja przez lata pozostawał w cieniu zamku kazimierzowskiego z Kazimierza nad Wisłą. Prowadzone badania archeologiczne doprowadziły do odsłonięcia interesujących rozwiązań konstrukcyjnych w obrębie murów obronnych. Pozyskano także niezbyt liczny, ale interesujący zespół kafli datowanych na okres od XVI do XVII wieku.

     Drugi referat o kaflach z zamku w Ojcowie wygłosił mgr Michał Wojenka z Instytutu Archeologii UJ. Liczne kafle pozyskane w trakcie badań archeologicznych, datowane od końca XV w do wieku XVIII mają bliskie analogie wśród kafli znanych z terenu Wawelu i są cennym uzupełnieniem już znanych typów i motywów zdobniczych.

     Trzeci referat zaprezentowała mgr Katarzyna Moskal z Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Przedstawiła kaflowe zasoby muzealne pozyskiwane w trakcie remontów kamienic mieszczańskich, z badań archeologicznych prowadzonych przez różne instytucje od lat 50. XX w., a także zachowane piece z XIX w. stojące obecnie we wnętrzach muzealnych i pałacowych.

Ad. II. Wygłoszono trzy komunikaty prezentujące wyniki najnowszych badań prowadzonych również na terenie Małopolski.

    Pierwszy komunikat poświęcony wynikom badań na terenie klasztoru kapucynów na Garbarach w Krakowie przedstawiła mgr Maryla Dryja z Muzeum Archeologicznego w Krakowie. W trakcie badań archeologicznych natrafiono na wysypisko destruktów pochodzących z wielu różnych pracowni rzemieślniczych, między innymi z garncarni. Referentka zaprezentowała fragmenty kafli i matryc pozyskane w trakcie eksploracji.

    Kolejne dwa komunikaty poświęcone były prezentacji kafli za badań na zamku w Czudcu w woj. podkarpackim - mgr. A Lubelczyka i na zamku w Radomiu - mgr. J. Olejnika. Interpretacja przedstawień postaci rycerzy na kaflach z Czudca wzbudziła ożywioną dyskusję.

III. Działalność naukowa

1.1. Konferencje i działalność upowszechnieniowa:

III. 1.1. 1. Konferencje naukowe zorganizowane lub współorganizowane przez Komitet:

W roku 2009 Komitet i jego Komisje zorganizowały 3 konferencje krajowe. Uczestniczyło w nich 127 osób, wygłoszono  27 referatów.

A.  Tytuł konferencji:  45 lat Combined Prehistoric Expedition.

Konferencja poświęcona była dokonaniom największej i najdłużej działającej na świecie ekspedycji, której geneza sięga akcji ratowania zabytków zagrożony budowa Tamy Asuańskiej. Ma ona charakter międzynarodowy, angażując, obok stałego zespołu polsko-amerykańskiego, badaczy różnej specjalności z kilkunastu krajów z 3 kontynentów.  Objęła na badaniami kraje Afryki północno-wschodniej: Egipt, Sudan i Etiopię, a wyniki zostały opublikowane w kilkunastu książkach oraz setkach artykułów naukowych.

Od  początku Combined Prehistoric Expedition jest związana z Instytutem Archeologii i Etnologii PAN, w strukturze którego figuruje jako Misja w Egipcie.

Organizator: Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN oraz Instytut Archeologii i Etnologii PAN,

14 maja 2009 r. w  Instytutu Archeologii i Etnologii PAN , Warszawie .

Wygłoszono 3 referaty:

- Dr J. Kabaciński - Combined Prehistoric Expedition - 45 lat działalności;

- Prof. dr hab. R. Schild – Neolityczne centrum kultowe Nabta Playa;

- Prof. dr hab. M. Kobusiewicz – Rytuał pogrzebowy u schyłku neolitu w rejonie Gebel Ramlah.

Uczestniczyły 32 osoby.

B. nazwa i temat konferencji, Elbląg 2009 poświęcona szeroko pojętej symbolice w kulturze materialnej na przykładzie źródeł archeologicznych oraz problemom archeologii średniowiecznych i nowożytnych miast.

miejsce i data:  Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu, 4 – 5 maja 2009 r współorganizatorzy: Komisja Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych oraz Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu.

liczba uczestników ogółem - 30 osób.

liczba referatów -7; język konferencji - polski,

 koszt ogółem, w tym koszt poniesiony przez Komitet,

     Wygłoszono 7 referatów. W pierwszym bloku tematycznym referat wprowadzający pt. Kultura symboliczna w średniowiecznej Europie wygłosił prof. dr hab. Krzysztof Wachowski zaś Maria Dąbrowska, Marcin Majewski i Przemysław Nocuń zaprezentowali wyniki prowadzonych badań na przykładzie roślin o charakterze magicznym, symboliki renesansowych przedstawień na kaflach i wybranych symboli i atrybutów związanych z średniowiecznym prawem miejskim.

   Referaty z zakresu problematyki miejskiej poprzedziło zwiedzanie Starego Miasta oraz ekspozycji muzealnej prezentującej zabytki pochodzące z badań prowadzonych przez pracowników Muzeum w Elblągu. Uzupełnieniem zwiedzanej wystawy był referat mgr Grażyny Nawrolskiej o nowożytnej ceramice niderlandzkiej pozyskanej w trakcie badań na Starym Mieście w Elblągu. Ponad to badacze z Uniwersytetu Łódzkiego omówili najnowsze wyniki badań archeologicznych w Drohiczynie (A. Andrzejewski i J. Sikora) i Włocławku (A. Ginter i J. Pietrzak).

C. Tytuł konferencji: Przeszłość społeczna. Podstawy konceptualizacji badań z perspektywy archeologii.

Termin i miejsce konferencji: 11-12 grudnia 2009 r., Warszawa

Organizator konferencji i przewodniczący komitetu organizacyjnego: 

    Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych  PAN (Komisja Antropologii Pradziejów i
    Średniowiecza)

   – przewodniczący komitetu organizacyjnego: prof. dr hab. Stanisław Tabaczyński –
      przewodniczący Komisji Antropologii Pradziejów i Średniowiecza KNPiP

     Współorganizator: Instytut Archeologii i Etnologii PAN

        Konferencja posłużyła zaprezentowaniu publikacji przygotowywanej przez Komisję Antropologii Pradziejów i Średniowiecza pt. „Badania nad przeszłością społeczną. Podstawy konceptualizacji w perspektywie archeologii”, a szczególnie czterech dużych bloków tematycznych wchodzących w jej skład: 1. relacje między antropologią a archeologią; 2. relacje między historią a archeologią; 3. funkcjonowanie wiedzy o przeszłości we współczesnym świecie; 4. tafonomia i archeotanatologia.

      Zgodnie z zamierzeniami organizatorów, wystąpienia oraz dyskusje zobrazowały potencjał poznawczy archeologii, na który składają się również pytania i narzędzia badawcze wypracowane przez dyscypliny współdziałające, w przypadku omawianej konferencji – antropologię, historię oraz nauki przyrodnicze. Ukazały one wiele kwestii dyskusyjnych, w szczególności takich jak: rola teorii w badaniach (archeologicznych, antropologicznych i historycznych) nad przeszłością społeczną, zmienność paradygmatów i przedmiotu badań w obrębie poszczególnych dyscyplin, doskonalenie metod umożliwiających wszechstronną interpretację różnego rodzaju źródeł, rosnące znaczenie analiz dotyczących funkcjonowania wiedzy o przeszłości we współczesnym świecie.

      Program konferencji zrealizowano w całości. Wszystkie zaplanowane (17) referaty zostały wygłoszone. Można to uznać za sukces organizacyjny i merytoryczny, bowiem w ten sposób zaprezentowano aktualny stan współpracy archeologii z innymi dyscyplinami (antropologią kulturową i fizyczną, historią) oraz współczesne funkcjonowanie wiedzy o przeszłości.

Liczba uczestników konferencji sięgnęła 65 osób. Prócz 17 referentów wzięło w niej udział wielu archeologów, historyków i antropologów, m.in. czł. rzecz. PAN, prof. St. Tabaczyński, prof. H. Samsonowicz, oraz czł. korespondenci PAN: prof. K. Modzelewski, prof. P. Skubiszewski, prof. A. Posern-Zieliński.

 Źródła finansowania zadania (zł):

Instytut Archeologii i Etnologii PAN                                                             5.000,00

       środki finansowe na naukę                                                                                     9.000,00

         ogółem                                                                                                      14.000,00

Konferencja posłużyła integracji środowiska badaczy zajmujących się problemem   przeszłości społecznej widzianej z perspektywy archeologii. Zaprezentowane referaty stanowią wstępną wersję tekstów wchodzących w skład planowanej publikacji pt. „Badania nad przeszłością społeczną. Podstawy konceptualizacji w perspektywie archeologii”.

1.1.2. Konferencje naukowe organizowane pod patronatem Komitetu: nazwa i temat konferencji, miejsce i data, organizator, współorganizator/współorganizatorzy; liczba uczestników ogółem, w tym z zagranicy, liczba referatów, komunikatów; posterów, język konferencji, koszt ogółem, w tym koszt poniesiony przez Komitet

III. 1.2. Inicjatywy Komitetu w działalności upowszechnieniowej i promującej naukę:

III. l .3. Inicjatywy Komitetu w sprawie np. ocen stanu rozwoju uprawianych dyscyplin naukowych lub problemu, formułowania priorytetów badawczych w zakresie uprawianych dyscyplin naukowych lub problematyki naukowej objętej zakresem właściwości Komitetu, ocena wydawnictw w zakresie uprawianych dyscyplin naukowych lub problematyki naukowej objętej zakresem właściwości Komitetu (nie oceny wydawanych przez komitety czasopism), opracowywanie i przedstawianie programów badawczych zamawianych w zakresie uprawianych dyscyplin naukowych lub problematyki naukowej objętej zakresem właściwości Komitetu, formułowania zadań ważnych dla rozwoju nauki i gospodarki narodowej lub regionu, inspirowania innych działań naukowych o charakterze interdyscyplinarnym,

III. 2. Działalność ekspercka, opinie i konsultacje

III. 2.1. Ekspertyzy - 3:

 Ocena obecnego stanu archeologii w Polsce (2005-2009) na tle międzynarodowym.

Wykonawcy: na ankietę odpowiedziało 13  wybitnych archeologów

jednostka wnioskująca: Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN;

 termin wykonania w 2009 r.

odbiorca: Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN;

 Opracowanie, przygotowane przez Zespół, złożony zarówno z wybranych członków Komitetu jak i przedstawicieli innych instytucji archeologicznych zostanie udostępnione na stronie internetowej Komitetu Nauk Pra-i Protohistorycznych PAN oraz opublikowane w  czasopiśmie Archeologia Polski. Adresatem będą ponadto instytucje decydujące o kształcie i losach nauki polskiej: Sejm Rzeczpospolitej Polskiej oraz  Senat, Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Nauki oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Wykonawca: prof.  Jacek Lech, 

- dla: Generalnego Konserwatora Zabytków RP - sytuacja konserwatorska rezerwatu „Krzemionki Opatowskie” – Pomnika Historii

- dla:  Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych Wydziału I PAN - sytuacja konserwatorska rezerwatu „Krzemionki Opatowskie” – Pomnika Historii

III.2.2. Opinie i konsultacje: liczbowo  - 2

Memoriały, stanowiska, apele, rezolucje

 Uchwała zebrania plenarnego Komitetu, podjęta na posiedzeniu w dniu 3. 06.2009 r.,  w sprawie neolitycznej kopalni krzemienia Krzemionki Opatowskie, światowej rangi zabytku prehistorii, od 1994 r. Pomnika Historii w naszym kraju  została przesłana w dniu 22.06. 2009 r. do  Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.

Opiniowanie wniosków w sprawie nagród naukowych

 Komitet zaopiniował wniosek o nagrodę naukową Wydziału I im. Erazma Majewskiego w dyscyplinie archeologii dla książki autorstwa prof. dr hab. Andrzeja Buko zatytułowanej: The Archaeology of Early Medieval Poland. Discoveries-Hypotheses-Interpretations.

III.3. Działalność wydawnicza – 1 pozycja:

III.4. Aktywność międzynarodowa komitetu:

III.4.1. Wybrane przykłady współpracy Komitetu z organizacjami międzynarodowymi w zakresie problemu lub uprawianej dyscypliny naukowej

-          pełnienie przez Komitet funkcji komitetu narodowego ds. współpracy z organizacjami naukowymi,

W ramach KNPiP PAN działają sekcje:

1/ Komitet Narodowy ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Nauk Pre- i Protohistorycznych – Union Internationale des Sciences Préhistoriques et Protohistoriques (członka Conseil International de la Philosophie et des Sciences Humaines de l'UNESCO) ;

Obecny skład Polskiego Komitetu Narodowego do Współpracy z UISPP przedstawia się następująco:

- Komitet Wykonawczy (Comité Exécutif): prof. Michał Kobusiewicz brał udział w pracach organizacyjnych kolejnego Kongresu oraz zmian w statucie Unii, które zostaną zaproponowane w 2011 r. na Kongresie we Florianopolis w Brazylii. Brał ponadto udział w międzynarodowej Konferecji XXXII Komisji UISPP w Kopenhadze (10. 2009).

- Komitet Stały (Comité Permanent); stali członkowie: prof. dr hab. Janusz Kozłowski; prof. dr hab. Romuald Schild, prof. dr hab. Jacek Lech, dr hab. Hanna Kóčka-Krenz. Członkowie honorowi Komitetu Stałego (Comité Permanent): prof. dr hab. Lech Leciejewicz, prof. dr hab. Władysław Filipowiak.

2/ Komitet Narodowy ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Archeologii Słowiańskiej.

Ze względu na ogólna sytuację w krajach Europy środkowej Komitet Narodowy ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Archeologii Słowiańskiej nie prowadził w roku 2009 współpracy międzynarodowej. Celowe jest zachowanie Polskiego Komitetu Narodowego w nadziei na wznowienie aktywności całej organizacji, ponieważ udział w MUAS nie pociąga konsekwencji finansowych. Istnieje szansa reaktywowania działalności w roku 2010.

-          współpraca z innymi międzynarodowymi organizacjami naukowymi,

-          wykaz udziału członków Komitetu we władzach międzynarodowych organizacji naukowych

-          wykaz udziału członków Komitetu w pracach komisji, komitetów itp. międzynarodowych organizacji naukowych

-          wykaz udziału członków Komitetu w pracach komisji, komitetów itp. międzynarodowych organizacji naukowych

III.5. Aktywność krajowa Komitetu:

III.5.1. Wybrane przykłady współpracy Komitetu z organami rządowymi i samorządowymi w zakresie problemu lub uprawianej dyscypliny naukowej

-          współpraca z Sejmem, Senatem,

Członkowie Komitetu uczestniczyli w posiedzeniu podkomisji nadzwyczajnej powołanej w ramach Sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu, na posiedzeniach której prowadzona była dyskusja nad nowelizacją Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

-          współpraca z jednostkami administracji rządowej,

1) Uchwała zebrania plenarnego Komitetu, podjęta jednogłośnie na posiedzeniu w dniu 3. 06.2009 r.,  w sprawie neolitycznej kopalni krzemienia Krzemionki Opatowskie, światowej rangi zabytku prehistorii, od 1994 r. Pomnika Historii w naszym kraju  została przesłana w dniu 22.06. do Bogdana Zdrojewskiego - Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.

 2)  Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wspólna Komisji KNPiP i KOBiDZ, powołana do wizytacji obszaru rezerwatu przyrodniczo-archeologicznego w Krzemionkach Opatowskich, dokonała jej w dniu 9 kwietnia 2009 r.

3) Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach w sprawie nadzoru konserwatorskiego nad rezerwatem przyrodniczo-archeologicznym w Krzemionkach Opatowskich.

-          współpraca z jednostkami samorządu terytorialnego,

-          współpraca z towarzystwami naukowymi,

-          współpraca z innymi organizacjami

III.6. Prowadzenie strony internetowej Komitetu (zakres informacji, częstotliwość aktualizacji, język, domena)

Stronę internetową Komitetu (www.archekom.pan.pl) prowadzi dr Tomasz Purowski z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Na stronie dostępne są informacje o składzie prezydium i całego komitetu, jego strukturze, zakresie działania, działalności wydawniczej. Ponadto na stronie zamieszczane są coroczne sprawozdania oraz inne ważne materiały – uchwały Komitetu. W chwili obecnej np. Zbiór zasad postępowania i norm etycznych środowiska archeologów w Polsce.

IV. Koszty działalności komitetu (wypełnia Wydział, w przypadku komitetów problemowych przy Prezydium PAN – Gabinet Prezesa PAN) z rozbiciem:

-          środki budżetowe

-          środki DWB

-          środki pozabudżetowe – podaje Komitet z rozbiciem

-          sponsoring

-          darowizny

-          inne

Warszawa.....dnia...7.02. 2009. r.                             Prof. dr. hab. Jan Machnik

(Przewodniczący Komitetu)

Imię i nazwisko

Zofia Sulgostowska (22 827.98.58) Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. . pl.......................

(Imię i nazwisko, nr telefonu osoby sporządzającej informację)